Welcome to Odisha State Archaeology
ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱକୁ ସ୍ୱାଗତ
ओडिशा राज्य पुरातत्व में आपका स्वागत है
About Kusalesvara Temple
କୁଶଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ବିଷୟରେ
कुसलेश्वर मंदिर के बारे में
Kusalesvara Temple, Deogaon, Keonjhar
କୁଶଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର, ଦେଓଗାଁ, କେଉଁଝର
कुसलेश्वर मंदिर, देवगांव, क्योंझर
The Kushaleswar Temple in Deogaon, Keonjhar, Odisha, is an ancient, historically significant Shiva temple on the Kusei River bank, known for its unique Panchamukhi (five-faced) deity and intricate carvings reflecting Saivite, Buddhist, and Vaishnavite faiths, a major pilgrimage site, especially during Maha Shivaratri. Built around the 9th-10th century AD, it features unique stone embankments and attracts thousands for its vibrant festivals, showcasing rich Odisha art and religious syncretism. Inscriptions and local tradition link its foundation to King Jajati Kesari of the Kesari (Somavamsi) dynasty, who also patronised other early temple constructions in the region. Though primarily a Shaiva shrine, the site reflects multi-religious artistic influences from Jainism, Buddhism, Vaishnavism, Shaivism, and Shaktism in its sculptural details possibly revealing a long history of plural devotional expression at the place.
କେଉଁଝର ଜିଲ୍ଲାର ଦେଓଗାଁରେ ଥିବା କୁଶଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର କୁସେଇ ନଦୀ କୂଳରେ ଏକ ପ୍ରାଚୀନ, ଐତିହାସିକ ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶିବ ମନ୍ଦିର, ଯାହା ଏହାର ଅନନ୍ୟ ପଞ୍ଚମୁଖୀ (ପଞ୍ଚମୁଖୀ) ଦେବତା ଏବଂ ଶୈବ, ବୌଦ୍ଧ ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରୁଥିବା ଜଟିଳ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଜଣାଶୁଣା, ଏହା ଏକ ପ୍ରମୁଖ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳ, ବିଶେଷକରି ମହା ଶିବରାତ୍ରି ସମୟରେ। ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୯ମ-୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀ ପ୍ରାୟ ନିର୍ମିତ, ଏଥିରେ ଅନନ୍ୟ ପଥର ବନ୍ଧ ରହିଛି ଏବଂ ଏହାର ସ୍ପନ୍ଦନଶୀଳ ଉତ୍ସବ ପାଇଁ ହଜାର ହଜାର ଲୋକଙ୍କୁ ଆକର୍ଷିତ କରେ, ଯାହା ସମୃଦ୍ଧ ଓଡ଼ିଶା କଳା ଏବଂ ଧାର୍ମିକ ସମନ୍ୱୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରେ। ଶିଳାଲେଖ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଏହାର ଭିତ୍ତିଭୂମିକୁ ସୋମବଂଶୀ ରାଜବଂଶର ରାଜା ଯଜାତି କେଶରୀଙ୍କ ସହ ଯୋଡିଥାଏ, ଯିଏ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣକୁ ମଧ୍ୟ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତା ଦେଇଥିଲେ। ଯଦିଓ ମୁଖ୍ୟତଃ ଏକ ଶୈବ ମନ୍ଦିର, ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଏହାର ଭାସ୍କର୍ଯ୍ୟ ବିବରଣୀରେ ଜୈନ, ବୌଦ୍ଧ, ବୈଷ୍ଣବ, ଶୈବ ଏବଂ ଶକ୍ତିବାଦର ବହୁ-ଧାର୍ମିକ କଳା ପ୍ରଭାବକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ଯାହା ସମ୍ଭବତଃ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ବହୁବହୁଳ ଭକ୍ତି ପ୍ରକାଶନର ଏକ ଦୀର୍ଘ ଇତିହାସ ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ।
ओडिशा के क्योंझर जिले के देवगांव में स्थित कुशलेश्वर मंदिर, कुसेई नदी के तट पर स्थित एक प्राचीन और ऐतिहासिक रूप से महत्वपूर्ण शिव मंदिर है। यह मंदिर अपनी अनूठी पंचमुखी प्रतिमा और शैव, बौद्ध और वैष्णव धर्मों को प्रतिबिंबित करने वाली जटिल नक्काशी के लिए प्रसिद्ध है, और विशेष रूप से महाशिवरात्रि के दौरान एक प्रमुख तीर्थस्थल है। लगभग 9वीं-10वीं शताब्दी ईस्वी में निर्मित, इसमें अद्वितीय पत्थर के तटबंध हैं और यह अपने जीवंत उत्सवों के लिए हजारों पर्यटकों को आकर्षित करता है, जो समृद्ध ओडिशा कला और धार्मिक समन्वय को प्रदर्शित करते हैं। शिलालेख और स्थानीय परंपराएं इसकी स्थापना को केसरी (सोमवंशी) वंश के राजा जजाति केसरी से जोड़ती हैं, जिन्होंने इस क्षेत्र में अन्य प्रारंभिक मंदिर निर्माणों को भी संरक्षण दिया था। यद्यपि यह मुख्य रूप से एक शैव तीर्थस्थल है, लेकिन इसकी मूर्तिकला में जैन धर्म, बौद्ध धर्म, वैष्णव धर्म, शैव धर्म और शक्ति धर्म से बहुधार्मिक कलात्मक प्रभाव दिखाई देते हैं, जो संभवतः इस स्थान पर अनेक प्रकार की भक्ति अभिव्यक्तियों के लंबे इतिहास को प्रकट करते हैं।
Visitor Facilities
ପରିଦର୍ଶକ ସୁବିଧା
आगंतुक सुविधाएँ
Ensuring a Comfortable & Enriching Heritage Experience
ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ଏକ ମନୋରମ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟ ଅନୁଭବ
एक आरामदायक और समृद्ध विरासत अनुभव सुनिश्चित करना
🏛
Site Museum
ସାଇଟ୍ ସଂଗ୍ରହାଳୟ
साइट संग्रहालय

Explore rare Buddhist sculptures, seals, copper plates, and archaeological artifacts discovered during excavations.

ଖନନ ସମୟରେ ଆବିଷ୍କୃତ ବିରଳ ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋହର, ତମ୍ବା ପ୍ଲେଟ୍ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ କଳାକୃତିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖନ୍ତୁ ।

खुदाई के दौरान मिली दुर्लभ बौद्ध मूर्तियों, मुहरों, तांबे की प्लेटों और आर्कियोलॉजिकल चीज़ों को देखें ।

🧭
Informational Signage
ସୂଚନାଦାୟୀ ଫଳକ
सूचनात्मक संकेत

Clear display boards and interpretive panels provide historical insights across the monument complex.

ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ବୋର୍ଡ ଏବଂ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପ୍ୟାନେଲଗୁଡ଼ିକ ସ୍ମାରକୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି ।

साफ़ डिस्प्ले बोर्ड और समझाने वाले पैनल पूरे स्मारक परिसर में ऐतिहासिक जानकारी देते हैं ।

🚶
Visitor Pathways
ପରିଦର୍ଶକ ପଥ
आगंतुक मार्ग

Designated walking paths allow safe and easy access to stupas, monasteries, and shrines.

ସ୍ତୂପ, ମଠ ଏବଂ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବିଧାରେ ଏବଂ ନିରାପଦ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି ସୁନ୍ଦର ପଦଯାତ୍ରୀ ପଥ ।

पैदल चलने के लिए बने रास्ते स्तूपों, मठों और पवित्र जगहों तक सुरक्षित और आसान पहुँच देते हैं ।

🚻
Basic Amenities
ମୌଳିକ ସୁବିଧା
साधारण सुविधाएं

Drinking water facilities, resting areas, and public conveniences are available for visitors.

ପରିଦର୍ଶକଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟ ଜଳ, ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ପରି ବିଭିନ୍ନ ସାର୍ବଜନୀନ ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ।

विज़िटर्स के लिए पीने के पानी की सुविधा, आराम करने की जगह और पब्लिक सुविधाएं मौजूद हैं ।

🚗
Parking Facility
ପାର୍କିଂ ସୁବିଧା
पार्किंग सुविधा

Designated parking space is available near the entrance for private vehicles and tourist buses.

ଘରୋଇ ଯାନବାହନ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ବସ୍ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାର୍କିଂ ସ୍ଥାନ ଉପଲବ୍ଧ ।

प्राइवेट गाड़ियों और टूरिस्ट बसों के लिए एंट्रेंस के पास तय पार्किंग की जगह मौजूद है ।

🛡
Protected Monument
ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ
संरक्षित स्मारक

Maintained and preserved under national heritage protection for future generations.

ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ 'ଜାତୀୟ ଐତିହ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା' ଅଧୀନରେ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ।

आने वाली पीढ़ियों के लिए नेशनल हेरिटेज प्रोटेक्शन के तहत मेंटेन और सुरक्षित रखा गया।

We request all visitors to help preserve this historic treasure by maintaining cleanliness and respecting the monument.

ଆମେ ସମସ୍ତ ପରିଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ ଯେ ସେମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ବଜାୟ ରଖି ଏବଂ ସ୍ମାରକୀକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ଏହି ଐତିହ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତିର ସଂରକ୍ଷଣରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ ।

हम सभी विज़िटर्स से रिक्वेस्ट करते हैं कि वे साफ़-सफ़ाई बनाए रखकर और स्मारक का सम्मान करके इस ऐतिहासिक खजाने को बचाने में मदद करें ।

Monument Details & Location
ସ୍ମାରକୀ ବିବରଣୀ ଏବଂ ସ୍ଥାନ
स्मारक का विवरण और स्थान
Experience Odisha’s sacred heritage at its heart
ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ପବିତ୍ର ଐତିହ୍ୟ
ओडिशा की पवित्र विरासत का अनुभव करें
Type of Monument
ସ୍ମାରକୀର ପ୍ରକାର
स्मारक का प्रकार

Hindu monuments/sites

ହିନ୍ଦୁ ସ୍ମାରକୀ/ସ୍ଥଳ

हिंदू स्मारक/स्थल

Notification & Date
ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଓ ତାରିଖ
अधिसूचना एवं दिनांक

10th Feb 2015

10th Feb 2015

10th Feb 2015

Geo-Coordinates
ଭୌଗୋଳିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଙ୍କ
भौगोलिक निर्देशांक

Latitude:
Longitude:

ଅକ୍ଷାଂଶ:
ଦ୍ରାଘିମାଂଶ:

अक्षांश:
देशांतर:

Locality
ସ୍ଥାନ
स्थान

Deogaon

ଦେଓଗାଁ

देवगांव

District
ଜିଲ୍ଲା
जिला

Keonjhar

କେଉଁଝର

क्योंझर

Date / Period
ତାରିଖ / କାଳ
तिथि / काल

11th CE

11th CE

11th CE