Welcome to Odisha State Archaeology
ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱକୁ ସ୍ୱାଗତ
ओडिशा राज्य पुरातत्व में आपका स्वागत है
About Patalesvara Temple
ପାତାଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ବିଷୟରେ
पाटलेश्वर मंदिर के बारे में
Patalesvara Temple, Budhikumna, Nuapada
ପାତାଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର, ବୁଢ଼ୀକୋମନା, ନୂଆପଡ଼ା
पातालेश्वर मंदिर, बुद्धिकुम्ना, नुआपाड़ा
The Pataleswar Temple in Budhikomna, Nuapada, Odisha, is an ancient, brick-built Pancharatha-style shrine dedicated to Lord Shiva, known for its spiritual ambiance, intricate art, and as a significant pilgrimage site, especially during Mahashivratri, attracting devotees year-round. Located about 8 km from Nuapada town, it's a key heritage spot in the district, offering a glimpse into Odisha's rich cultural and architectural past. The temple is built entirely of brick in a pancharatha style, which means the temple’s plan incorporates five projections (rathas) on its vertical walls. Its historic character and traditional form make it architecturally interesting, especially for visitors interested in temple design and local heritage. The shrine is dedicated to Lord Shiva as Patalesvara, a form of Shiva whose name is often associated with Patala (the netherworld), symbolizing his profound and all-encompassing presence.
ଓଡ଼ିଶାର ନୂଆପଡ଼ା ଜିଲ୍ଲାର ବୁଢ଼ୀକୋମନାଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ପାତାଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରାଚୀନ, ଇଟାନିର୍ମିତ ପଞ୍ଚରଥ ଶୈଳୀର ଶିବ ମନ୍ଦିର। ଏହି ମନ୍ଦିର ଏହାର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶ, ସୂକ୍ଷ୍ମ କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟଗତ ବିଶେଷତା ପାଇଁ ପରିଚିତ। ବିଶେଷକରି ମହାଶିବରାତ୍ରି ସମୟରେ ଏଠାରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଭକ୍ତଙ୍କର ସମାଗମ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ଏହା ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହୁଏ। ନୂଆପଡ଼ା ସହରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୮ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଜିଲ୍ଲାର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଐତିହ୍ୟସ୍ଥଳୀ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ସମୃଦ୍ଧ ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ପରମ୍ପରାର ଏକ ଝଲକ ପ୍ରଦାନ କରେ। ମନ୍ଦିରଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଇଟାରେ ନିର୍ମିତ ଏବଂ ଏହାର ଯୋଜନା ପଞ୍ଚରଥ ଶୈଳୀ ଅନୁସାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ। ପଞ୍ଚରଥ ଶୈଳୀର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ମନ୍ଦିରର ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ କାନ୍ଥରେ ପାଞ୍ଚଟି ପ୍ରକ୍ଷେପଣ ବା ‘ରଥ’ ରହିଥାଏ। ମନ୍ଦିରର ପ୍ରାଚୀନତା, ପାରମ୍ପରିକ ଗଠନ ଓ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ରୂପ ଏହାକୁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଆକର୍ଷଣୀୟ କରିଛି। ବିଶେଷକରି ଓଡ଼ିଶାର ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ଐତିହ୍ୟ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହୀ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ଓ ଗବେଷକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ମନ୍ଦିରର ସ୍ଥାପତ୍ୟଗତ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି। ଏହି ମନ୍ଦିର ପାତାଳେଶ୍ୱର ରୂପରେ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କୁ ସମର୍ପିତ। ‘ପାତାଳେଶ୍ୱର’ ନାମଟି ‘ପାତାଳ’ ବା ଅଧୋଲୋକ ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଏହି ନାମ ପ୍ରଭୁ ଶିବଙ୍କର ଗଭୀର, ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପକ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଭାବେ ପ୍ରକାଶ କରେ। ପାତାଳେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଏହାର ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥାପତ୍ୟ, ପାରମ୍ପରିକ ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀ ଓ ଧାର୍ମିକ ପରମ୍ପରା ମାଧ୍ୟମରେ ନୂଆପଡ଼ା ଅଞ୍ଚଳର ସମୃଦ୍ଧ ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଦର୍ଶନ ଭାବେ ପରିଚିତ।
ओडिशा के नुआपड़ा जिले के बुधिकोम्ना में स्थित पातालेश्वर मंदिर, भगवान शिव को समर्पित एक प्राचीन, ईंटों से निर्मित पंचरथ शैली का मंदिर है। यह अपने आध्यात्मिक वातावरण, जटिल कला और एक महत्वपूर्ण तीर्थ स्थल के रूप में प्रसिद्ध है, विशेष रूप से महाशिवरात्रि के दौरान, जो साल भर भक्तों को आकर्षित करता है। नुआपड़ा शहर से लगभग 8 किमी दूर स्थित, यह जिले का एक प्रमुख विरासत स्थल है, जो ओडिशा के समृद्ध सांस्कृतिक और स्थापत्य अतीत की झलक प्रस्तुत करता है। मंदिर पूरी तरह से पंचरथ शैली में ईंटों से निर्मित है, जिसका अर्थ है कि मंदिर की योजना में इसकी ऊर्ध्वाधर दीवारों पर पांच रथ (प्रक्षेप) शामिल हैं। इसका ऐतिहासिक स्वरूप और पारंपरिक रूप इसे स्थापत्य की दृष्टि से आकर्षक बनाता है, विशेष रूप से मंदिर डिजाइन और स्थानीय विरासत में रुचि रखने वाले आगंतुकों के लिए। यह मंदिर भगवान शिव को पातालेश्वर के रूप में समर्पित है, जो शिव का एक रूप है जिसका नाम अक्सर पाताल (अंतर्लोक) से जुड़ा होता है, जो उनकी गहन और सर्वव्यापी उपस्थिति का प्रतीक है।
Visitor Facilities
ପରିଦର୍ଶକ ସୁବିଧା
आगंतुक सुविधाएँ
Ensuring a Comfortable & Enriching Heritage Experience
ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ଏକ ମନୋରମ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟ ଅନୁଭବ
एक आरामदायक और समृद्ध विरासत अनुभव सुनिश्चित करना
🏛
Site Museum
ସାଇଟ୍ ସଂଗ୍ରହାଳୟ
साइट संग्रहालय

Explore rare Buddhist sculptures, seals, copper plates, and archaeological artifacts discovered during excavations.

ଖନନ ସମୟରେ ଆବିଷ୍କୃତ ବିରଳ ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋହର, ତମ୍ବା ପ୍ଲେଟ୍ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ କଳାକୃତିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖନ୍ତୁ ।

खुदाई के दौरान मिली दुर्लभ बौद्ध मूर्तियों, मुहरों, तांबे की प्लेटों और आर्कियोलॉजिकल चीज़ों को देखें ।

🧭
Informational Signage
ସୂଚନାଦାୟୀ ଫଳକ
सूचनात्मक संकेत

Clear display boards and interpretive panels provide historical insights across the monument complex.

ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ବୋର୍ଡ ଏବଂ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପ୍ୟାନେଲଗୁଡ଼ିକ ସ୍ମାରକୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି ।

साफ़ डिस्प्ले बोर्ड और समझाने वाले पैनल पूरे स्मारक परिसर में ऐतिहासिक जानकारी देते हैं ।

🚶
Visitor Pathways
ପରିଦର୍ଶକ ପଥ
आगंतुक मार्ग

Designated walking paths allow safe and easy access to stupas, monasteries, and shrines.

ସ୍ତୂପ, ମଠ ଏବଂ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବିଧାରେ ଏବଂ ନିରାପଦ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି ସୁନ୍ଦର ପଦଯାତ୍ରୀ ପଥ ।

पैदल चलने के लिए बने रास्ते स्तूपों, मठों और पवित्र जगहों तक सुरक्षित और आसान पहुँच देते हैं ।

🚻
Basic Amenities
ମୌଳିକ ସୁବିଧା
साधारण सुविधाएं

Drinking water facilities, resting areas, and public conveniences are available for visitors.

ପରିଦର୍ଶକଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟ ଜଳ, ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ପରି ବିଭିନ୍ନ ସାର୍ବଜନୀନ ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ।

विज़िटर्स के लिए पीने के पानी की सुविधा, आराम करने की जगह और पब्लिक सुविधाएं मौजूद हैं ।

🚗
Parking Facility
ପାର୍କିଂ ସୁବିଧା
पार्किंग सुविधा

Designated parking space is available near the entrance for private vehicles and tourist buses.

ଘରୋଇ ଯାନବାହନ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ବସ୍ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାର୍କିଂ ସ୍ଥାନ ଉପଲବ୍ଧ ।

प्राइवेट गाड़ियों और टूरिस्ट बसों के लिए एंट्रेंस के पास तय पार्किंग की जगह मौजूद है ।

🛡
Protected Monument
ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ
संरक्षित स्मारक

Maintained and preserved under national heritage protection for future generations.

ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ 'ଜାତୀୟ ଐତିହ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା' ଅଧୀନରେ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ।

आने वाली पीढ़ियों के लिए नेशनल हेरिटेज प्रोटेक्शन के तहत मेंटेन और सुरक्षित रखा गया।

We request all visitors to help preserve this historic treasure by maintaining cleanliness and respecting the monument.

ଆମେ ସମସ୍ତ ପରିଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ ଯେ ସେମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ବଜାୟ ରଖି ଏବଂ ସ୍ମାରକୀକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ଏହି ଐତିହ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତିର ସଂରକ୍ଷଣରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ ।

हम सभी विज़िटर्स से रिक्वेस्ट करते हैं कि वे साफ़-सफ़ाई बनाए रखकर और स्मारक का सम्मान करके इस ऐतिहासिक खजाने को बचाने में मदद करें ।

Monument Details & Location
ସ୍ମାରକୀ ବିବରଣୀ ଏବଂ ସ୍ଥାନ
स्मारक का विवरण और स्थान
Experience Odisha’s sacred heritage at its heart
ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ପବିତ୍ର ଐତିହ୍ୟ
ओडिशा की पवित्र विरासत का अनुभव करें
Type of Monument
ସ୍ମାରକୀର ପ୍ରକାର
स्मारक का प्रकार

Hindu monuments/sites

ହିନ୍ଦୁ ସ୍ମାରକ/ସ୍ଥଳ

हिंदू स्मारक/स्थल

Notification & Date
ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଓ ତାରିଖ
अधिसूचना एवं दिनांक

11th June 2016

11th June 2016

11th June 2016

Geo-Coordinates
ଭୌଗୋଳିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଙ୍କ
भौगोलिक निर्देशांक

Latitude:
Longitude:

ଅକ୍ଷାଂଶ:
ଦ୍ରାଘିମାଂଶ:

अक्षांश:
देशांतर:

Locality
ସ୍ଥାନ
स्थान

Budhikumna

ବୁଢ଼ୀକୋମନା

बुद्धिकुम्ना

District
ଜିଲ୍ଲା
जिला

Nuapada

ନୂଆପଡ଼ା

नुआपाड़ा

Date / Period
ତାରିଖ / କାଳ
तिथि / काल

19th Century CE

19th Century CE

19th Century CE