Odisha State Archaeology | Government of Odisha

About Mrutyunjaya Mahadev Temple

ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର ବିଷୟରେ

मृत्युंजय महादेव मंदिर के बारे में

Mrutyunjaya Mahadev Temple, Kuteitundi, Khiching, Mayurbhanj

ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର, କୁଟେଇତୁଣ୍ଡି, ଖିଚିଂ, ମୟୂରଭଞ୍ଜ

मृत्युंजय महादेव मंदिर, कुटेइतुंडी, खिचिंग, मयूरभंज

The Mrityunjaya Mahadev Temple is in Khiching, Mayurbhanj, is actually known as the Kuteitundi Mahadeva Temple, a significant ancient Shiva shrine famous for its unique black stone architecture, part of the larger archaeological site of Khiching, once the capital of the Bhanja rulers, featuring exquisite Kalinga style carvings and major festivals like Sivaratri drawing crowds to this historically rich spot in Odisha. The Temple is an ancient structure believed to have origins under the Bhanja dynasty a powerful medieval ruling line in Mayurbhanj with some dating its foundation to early centuries (possibly around 10th century CE) and later restoration in the early 20th century. Architecturally, the temple features a west-facing vimana (sanctum tower) and a square plan typical of traditional Odishan (Kalinga) temple design, standing on a raised platform with a sanctum housing a Shiva linga and a Nandi statue facing the deity. The site historically formed part of a cluster of Shiva temples in the Khiching area, many of which stand in various states of preservation today with architectural motifs and carvings that reflect the region’s medieval heritage. A major pilgrimage site, especially during Sivaratri, and a key part of the historic Bhanja kingdom's heritage, alongside the nearby Kichakeswari Temple and Khiching Museum.

ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମହାଦେବ ମନ୍ଦିରଟି କୁଟେଇତୁଣ୍ଡି ମହାଦେବ ମନ୍ଦିର ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହା ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଐତିହାସିକ ଶୈବପୀଠ, ଯାହାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର କଳା ପଥର ନିର୍ମାଣଶୈଳୀ ପାଇଁ ଏହା ବିଶେଷ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ମନ୍ଦିର ଖିଚିଂର ବୃହତ୍ତର ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ପରିସରର ଏକ ଅଂଶ। ଖିଚିଂ ଏକଦା ଭଞ୍ଜ ରାଜବଂଶର ରାଜଧାନୀ ଥିଲା। ଏଠାରେ କଳିଙ୍ଗ ଶୈଳୀର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଖୋଦେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ପ୍ରତିବର୍ଷ ଶିବରାତ୍ରି ଅବସରରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟକ ଭକ୍ତ ଓ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଏଠାକୁ ଆସିଥାନ୍ତି। ଏହି ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ଏବଂ ଏହାର ନିର୍ମାଣ ଭଞ୍ଜ ରାଜବଂଶର ଶାସନକାଳ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଭଞ୍ଜ ରାଜବଂଶ ମୟୂରଭଞ୍ଜ ଅଞ୍ଚଳର ଏକ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ରାଜବଂଶ ଥିଲା। କେତେକ ମତାନୁସାରେ ଏହାର ମୂଳ ନିର୍ମାଣ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଶତାବ୍ଦୀଗୁଡ଼ିକରେ, ସମ୍ଭବତଃ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୧୦ମ ଶତାବ୍ଦୀ ପାଖାପାଖି ହୋଇଥିବାବେଳେ, ୨୦ମ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଏହାର ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରାଯାଇଥିବା କୁହାଯାଏ। ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ମନ୍ଦିରର ବିମାନ ପଶ୍ଚିମାଭିମୁଖୀ ଏବଂ ଏହାର ଯୋଜନା ବର୍ଗାକାର, ଯାହା ପାରମ୍ପରିକ ଓଡ଼ିଆ (କଳିଙ୍ଗ) ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପତ୍ୟର ଏକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ। ମନ୍ଦିରଟି ଏକ ଉଚ୍ଚ ମଞ୍ଚ ଉପରେ ନିର୍ମିତ। ଗର୍ଭଗୃହରେ ଶିବଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିବାବେଳେ ଦେବତାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ମୁହଁ କରି ନନ୍ଦୀଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି ରହିଛି। ଐତିହାସିକ ଭାବେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଖିଚିଂ ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ଅନେକ ଶୈବ ମନ୍ଦିରର ଏକ ସମୂହର ଅଂଶ ଥିଲା। ଏହି ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ଆଜି ବିଭିନ୍ନ ସଂରକ୍ଷଣ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଛି। ସେଗୁଡ଼ିକର ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଅଳଙ୍କରଣ ଓ ପଥର ଖୋଦେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଐତିହ୍ୟକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଶିବରାତ୍ରି ସମୟରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ତୀର୍ଥସ୍ଥଳୀର ରୂପ ଧାରଣ କରେ। ଭଞ୍ଜ ରାଜ୍ୟର ଐତିହାସିକ ଐତିହ୍ୟର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ଭାବେ କୁଟେଇତୁଣ୍ଡି ମହାଦେବ ମନ୍ଦିରର ନିକଟସ୍ଥ କିଚକେଶ୍ୱରୀ ମନ୍ଦିର ଓ ଖିଚିଂ ସଂଗ୍ରହାଳୟ ସହିତ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି।

मयूरभंज के खिचिंग में स्थित मृत्युंजय महादेव मंदिर, जिसे वास्तव में कुतेतुंडी महादेव मंदिर के नाम से जाना जाता है, एक महत्वपूर्ण प्राचीन शिव मंदिर है जो अपनी अनूठी काली पत्थर की वास्तुकला के लिए प्रसिद्ध है। यह खिचिंग के विशाल पुरातात्विक स्थल का हिस्सा है, जो कभी भंजा शासकों की राजधानी था। यहाँ उत्कृष्ट कलिंग शैली की नक्काशी है और शिवरात्रि जैसे प्रमुख त्योहार ओडिशा के इस ऐतिहासिक रूप से समृद्ध स्थान पर भारी भीड़ को आकर्षित करते हैं। यह मंदिर एक प्राचीन संरचना है जिसके बारे में माना जाता है कि इसकी उत्पत्ति भंजा राजवंश के शासनकाल में हुई थी, जो मयूरभंज का एक शक्तिशाली मध्यकालीन शासक वंश था। कुछ लोग इसकी नींव प्रारंभिक शताब्दियों (संभवतः 10वीं शताब्दी ईस्वी के आसपास) में रखते हैं और बाद में 20वीं शताब्दी के आरंभ में इसका जीर्णोद्धार किया गया था। वास्तुकला की दृष्टि से, मंदिर में पश्चिम की ओर मुख वाला विमान (गर्भगृह) और एक वर्गाकार योजना है जो पारंपरिक ओडिशाई (कलिंग) मंदिर डिजाइन की विशेषता है। यह एक ऊंचे चबूतरे पर स्थित है जिसमें गर्भगृह में एक शिवलिंग और देवता के सामने नंदी की प्रतिमा स्थापित है। ऐतिहासिक रूप से यह स्थल खिचिंग क्षेत्र में स्थित शिव मंदिरों के समूह का हिस्सा था, जिनमें से कई आज भी विभिन्न अवस्थाओं में संरक्षित हैं और इनमें स्थापत्य कला के रूपांकन और नक्काशी क्षेत्र की मध्ययुगीन विरासत को दर्शाते हैं। यह एक प्रमुख तीर्थस्थल है, विशेष रूप से शिवरात्रि के दौरान, और पास के किचकेश्वरी मंदिर और खिचिंग संग्रहालय के साथ-साथ ऐतिहासिक भंजा साम्राज्य की विरासत का एक महत्वपूर्ण हिस्सा है।

Visitor Facilities

ପରିଦର୍ଶକ ସୁବିଧା

आगंतुक सुविधाएँ

Ensuring a Comfortable & Enriching Heritage Experience

ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ଏକ ମନୋରମ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟ ଅନୁଭବ

एक आरामदायक और समृद्ध विरासत अनुभव सुनिश्चित करना

🏛

Site Museum

ସାଇଟ୍ ସଂଗ୍ରହାଳୟ

साइट संग्रहालय

Explore rare Buddhist sculptures, seals, copper plates, and archaeological artifacts discovered during excavations.

ଖନନ ସମୟରେ ଆବିଷ୍କୃତ ବିରଳ ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋହର, ତମ୍ବା ପ୍ଲେଟ୍ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ କଳାକୃତିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖନ୍ତୁ ।

खुदाई के दौरान मिली दुर्लभ बौद्ध मूर्तियों, मुहरों, तांबे की प्लेटों और आर्कियोलॉजिकल चीज़ों को देखें ।

🧭

Informational Signage

ସୂଚନାଦାୟୀ ଫଳକ

सूचनात्मक संकेत

Clear display boards and interpretive panels provide historical insights across the monument complex.

ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ବୋର୍ଡ ଏବଂ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପ୍ୟାନେଲଗୁଡ଼ିକ ସ୍ମାରକୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି ।

साफ़ डिस्प्ले बोर्ड और समझाने वाले पैनल पूरे स्मारक परिसर में ऐतिहासिक जानकारी देते हैं ।

🚶

Visitor Pathways

ପରିଦର୍ଶକ ପଥ

आगंतुक मार्ग

Designated walking paths allow safe and easy access to stupas, monasteries, and shrines.

ସ୍ତୂପ, ମଠ ଏବଂ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବିଧାରେ ଏବଂ ନିରାପଦ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି ସୁନ୍ଦର ପଦଯାତ୍ରୀ ପଥ ।

पैदल चलने के लिए बने रास्ते स्तूपों, मठों और पवित्र जगहों तक सुरक्षित और आसान पहुँच देते हैं ।

🚻

Basic Amenities

ମୌଳିକ ସୁବିଧା

साधारण सुविधाएं

Drinking water facilities, resting areas, and public conveniences are available for visitors.

ପରିଦର୍ଶକଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟ ଜଳ, ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ପରି ବିଭିନ୍ନ ସାର୍ବଜନୀନ ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ।

विज़िटर्स के लिए पीने के पानी की सुविधा, आराम करने की जगह और पब्लिक सुविधाएं मौजूद हैं ।

🚗

Parking Facility

ପାର୍କିଂ ସୁବିଧା

पार्किंग सुविधा

Designated parking space is available near the entrance for private vehicles and tourist buses.

ଘରୋଇ ଯାନବାହନ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ବସ୍ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାର୍କିଂ ସ୍ଥାନ ଉପଲବ୍ଧ ।

प्राइवेट गाड़ियों और टूरिस्ट बसों के लिए एंट्रेंस के पास तय पार्किंग की जगह मौजूद है ।

🛡

Protected Monument

ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ

संरक्षित स्मारक

Maintained and preserved under national heritage protection for future generations.

ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ 'ଜାତୀୟ ଐତିହ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା' ଅଧୀନରେ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ।

आने वाली पीढ़ियों के लिए नेशनल हेरिटेज प्रोटेक्शन के तहत मेंटेन और सुरक्षित रखा गया।

We request all visitors to help preserve this historic treasure by maintaining cleanliness and respecting the monument.

ଆମେ ସମସ୍ତ ପରିଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ ଯେ ସେମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ବଜାୟ ରଖି ଏବଂ ସ୍ମାରକୀକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ଏହି ଐତିହ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତିର ସଂରକ୍ଷଣରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ ।

हम सभी विज़िटर्स से रिक्वेस्ट करते हैं कि वे साफ़-सफ़ाई बनाए रखकर और स्मारक का सम्मान करके इस ऐतिहासिक खजाने को बचाने में मदद करें ।

Monument Details & Location

ସ୍ମାରକୀ ବିବରଣୀ ଏବଂ ସ୍ଥାନ

स्मारक का विवरण और स्थान

Experience Odisha’s sacred heritage at its heart

ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ପବିତ୍ର ଐତିହ୍ୟ

ओडिशा की पवित्र विरासत का अनुभव करें

Type of Monument

ସ୍ମାରକୀର ପ୍ରକାର

स्मारक का प्रकार

Hindu monuments/sites

ହିନ୍ଦୁ ସ୍ମାରକ/ସ୍ଥଳ

हिंदू स्मारक/स्थल

Notification & Date

ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଓ ତାରିଖ

अधिसूचना एवं दिनांक

19th August 2010

Geo-Coordinates

ଭୌଗୋଳିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଙ୍କ

भौगोलिक निर्देशांक

Latitude:
Longitude:

ଅକ୍ଷାଂଶ:
ଦ୍ରାଘିମାଂଶ:

अक्षांश:
देशांतर:

Locality

ସ୍ଥାନ

स्थान

Khiching

ଖିଚିଂ

खिचिंग

District

ଜିଲ୍ଲା

जिला

Mayurbhanj

ମୟୂରଭଞ୍ଜ

मयूरभान

Date / Period

ତାରିଖ / କାଳ

तिथि / काल

10th Century CE

Home ମୁଖ୍ୟ ପୃଷ୍ଠା मुख्य पृष्ठ