Welcome to Odisha State Archaeology
ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱକୁ ସ୍ୱାଗତ
ओडिशा राज्य पुरातत्व में आपका स्वागत है
About Jagannatha Temple
ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ବିଷୟରେ
जगन्नाथ मंदिर के बारे में
Jagannatha Temple, Pitala, Ganjam
ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର, ପିତଳା, ଗଞ୍ଜାମ
जगन्नाथ मंदिर, पिटाला, गंजाम
The Jagannatha Temple at Pitala is an important Vaishnava shrine located in Pitala town of Ganjam district, Odisha. Pitala lies in the southern part of the district and functions as a local administrative and commercial centre. The temple occupies a prominent position in the religious and cultural life of the town and its surrounding villages, reflecting the widespread popularity of Jagannatha worship beyond the coastal heartland of Odisha. Although no dated inscription from the temple has yet been reported, the origin of the Jagannatha Temple at Pitala is generally attributed to the late medieval or early modern period (approximately 17th–18th century CE). This period witnessed the extensive spread of the Jagannatha cult across Odisha, often supported by regional chiefs, zamindars, and local elites. The establishment of a Jagannatha temple at Pitala indicates the integration of this inland settlement into the broader religio-political network centred on Puri. Local traditions suggest that the temple was founded through the patronage of influential families or local rulers who considered Lord Jagannatha the supreme deity and protector. Over time, the shrine developed into a focal point for community worship and festival observance. The presiding deities are Lord Jagannatha, Balabhadra, and Subhadra, worshipped in the traditional wooden icon form characteristic of Jagannatha temples. The temple follows the ritual and ceremonial framework of the Jagannatha tradition, adapted to local customs and resources.
ପିତଳାର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିର ଓଡ଼ିଶାର ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ପିତଳାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ବୈଷ୍ଣବ ଉପାସନାସ୍ଥଳୀ। ପିତଳା ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଏହା ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଶାସନିକ ଓ ବାଣିଜ୍ୟିକ କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ। ମନ୍ଦିରଟି ସହର ଓ ଏହାର ଆଖପାଖ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକର ଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଜୀବନରେ ଏକ ପ୍ରମୁଖ ସ୍ଥାନ ଅଧିକାର କରିଛି। ଏହା ଓଡ଼ିଶାର ଉପକୂଳୀୟ ଅଞ୍ଚଳ ବାହାରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଉପାସନାର ବ୍ୟାପକ ଲୋକପ୍ରିୟତାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ। ଯଦିଓ ମନ୍ଦିରରୁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୌଣସି ତାରିଖଯୁକ୍ତ ଶିଳାଲେଖ ମିଳିନାହିଁ, ତଥାପି ପିତଳାର ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ଉତ୍ପତ୍ତି ସାଧାରଣତଃ ମଧ୍ୟଯୁଗର ଶେଷଭାଗ କିମ୍ବା ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଆଧୁନିକ ଯୁଗ (ପ୍ରାୟ ୧୭ଶ–୧୮ଶ ଶତାବ୍ଦୀ) ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଆଞ୍ଚଳିକ ମୁଖିଆ, ଜମିଦାର ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ଶ୍ରୀଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଉପାସନା ପରମ୍ପରା ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରେ ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପ୍ରସାର ଲାଭ କରିଥିଲା। ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପରିବାର କିମ୍ବା ସ୍ଥାନୀୟ ଶାସକମାନଙ୍କ ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ଏହି ମନ୍ଦିର ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ସେମାନେ ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା ଓ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ବିବେଚନା କରୁଥିଲେ। ସମୟକ୍ରମେ ଏହି ମନ୍ଦିର ସାମୂହିକ ଉପାସନା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପର୍ବପର୍ବାଣୀ ପାଳନର ଏକ ପ୍ରମୁଖ କେନ୍ଦ୍ରରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି। ମନ୍ଦିରର ଅଧିଷ୍ଠାତା ଦେବତା ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରା। ଜଗନ୍ନାଥ ମନ୍ଦିରର ପାରମ୍ପରିକ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ, ଏଠାରେ ଦେବଦେବୀଙ୍କୁ କାଠର ମୂର୍ତ୍ତି ସ୍ୱରୂପରେ ପୂଜା କରାଯାଏ। ମନ୍ଦିରରେ ଜଗନ୍ନାଥ ପରମ୍ପରାର ପାରମ୍ପରିକ ପୂଜା, ନୀତି ଓ ଉତ୍ସବାନୁଷ୍ଠାନ ପାଳନ କରାଯାଏ, ଯାହା ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଓ ଉପଲବ୍ଧ ସମ୍ବଳ ଅନୁଯାୟୀ ରୂପାନ୍ତରିତ ହୋଇଛି।
पिटाला स्थित जगन्नाथ मंदिर ओडिशा के गंजाम जिले के पिटाला कस्बे में स्थित एक महत्वपूर्ण वैष्णव तीर्थस्थल है। पिटाला जिले के दक्षिणी भाग में स्थित है और एक स्थानीय प्रशासनिक और व्यापारिक केंद्र के रूप में कार्य करता है। यह मंदिर कस्बे और आसपास के गांवों के धार्मिक और सांस्कृतिक जीवन में एक प्रमुख स्थान रखता है, जो ओडिशा के तटीय क्षेत्रों से परे जगन्नाथ पूजा की व्यापक लोकप्रियता को दर्शाता है। हालांकि मंदिर से कोई दिनांकित शिलालेख अभी तक प्राप्त नहीं हुआ है, पिटाला स्थित जगन्नाथ मंदिर की उत्पत्ति आमतौर पर मध्ययुग के उत्तरार्ध या आधुनिक काल के आरंभिक काल (लगभग 17वीं-18वीं शताब्दी ईस्वी) में मानी जाती है। इस काल में ओडिशा भर में जगन्नाथ पंथ का व्यापक प्रसार हुआ, जिसे अक्सर क्षेत्रीय प्रमुखों, जमींदारों और स्थानीय अभिजात वर्ग का समर्थन प्राप्त था। पिटाला में जगन्नाथ मंदिर की स्थापना इस बात का संकेत है कि यह अंतर्देशीय बस्ती पुरी केंद्रित व्यापक धार्मिक-राजनीतिक नेटवर्क में एकीकृत हो गई थी। स्थानीय परंपराओं के अनुसार, मंदिर की स्थापना प्रभावशाली परिवारों या स्थानीय शासकों के संरक्षण में हुई थी, जो भगवान जगन्नाथ को सर्वोच्च देवता और रक्षक मानते थे। समय के साथ, यह मंदिर सामुदायिक पूजा और त्योहारों के आयोजन का एक प्रमुख केंद्र बन गया। यहाँ के मुख्य देवता भगवान जगन्नाथ, बलभद्र और सुभद्रा हैं, जिनकी पूजा जगन्नाथ मंदिरों की पारंपरिक लकड़ी की प्रतिमाओं में की जाती है। यह मंदिर जगन्नाथ परंपरा के अनुष्ठानों और समारोहों का पालन करता है, जिन्हें स्थानीय रीति-रिवाजों और संसाधनों के अनुसार अनुकूलित किया गया है।
Visitor Facilities
ପରିଦର୍ଶକ ସୁବିଧା
आगंतुक सुविधाएँ
Ensuring a Comfortable & Enriching Heritage Experience
ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ଏକ ମନୋରମ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟ ଅନୁଭବ
एक आरामदायक और समृद्ध विरासत अनुभव सुनिश्चित करना
🏛
Site Museum
ସାଇଟ୍ ସଂଗ୍ରହାଳୟ
साइट संग्रहालय

Explore rare Buddhist sculptures, seals, copper plates, and archaeological artifacts discovered during excavations.

ଖନନ ସମୟରେ ଆବିଷ୍କୃତ ବିରଳ ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋହର, ତମ୍ବା ପ୍ଲେଟ୍ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ କଳାକୃତିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖନ୍ତୁ ।

खुदाई के दौरान मिली दुर्लभ बौद्ध मूर्तियों, मुहरों, तांबे की प्लेटों और आर्कियोलॉजिकल चीज़ों को देखें ।

🧭
Informational Signage
ସୂଚନାଦାୟୀ ଫଳକ
सूचनात्मक संकेत

Clear display boards and interpretive panels provide historical insights across the monument complex.

ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ବୋର୍ଡ ଏବଂ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପ୍ୟାନେଲଗୁଡ଼ିକ ସ୍ମାରକୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି ।

साफ़ डिस्प्ले बोर्ड और समझाने वाले पैनल पूरे स्मारक परिसर में ऐतिहासिक जानकारी देते हैं ।

🚶
Visitor Pathways
ପରିଦର୍ଶକ ପଥ
आगंतुक मार्ग

Designated walking paths allow safe and easy access to stupas, monasteries, and shrines.

ସ୍ତୂପ, ମଠ ଏବଂ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବିଧାରେ ଏବଂ ନିରାପଦ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି ସୁନ୍ଦର ପଦଯାତ୍ରୀ ପଥ ।

पैदल चलने के लिए बने रास्ते स्तूपों, मठों और पवित्र जगहों तक सुरक्षित और आसान पहुँच देते हैं ।

🚻
Basic Amenities
ମୌଳିକ ସୁବିଧା
साधारण सुविधाएं

Drinking water facilities, resting areas, and public conveniences are available for visitors.

ପରିଦର୍ଶକଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟ ଜଳ, ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ପରି ବିଭିନ୍ନ ସାର୍ବଜନୀନ ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ।

विज़िटर्स के लिए पीने के पानी की सुविधा, आराम करने की जगह और पब्लिक सुविधाएं मौजूद हैं ।

🚗
Parking Facility
ପାର୍କିଂ ସୁବିଧା
पार्किंग सुविधा

Designated parking space is available near the entrance for private vehicles and tourist buses.

ଘରୋଇ ଯାନବାହନ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ବସ୍ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାର୍କିଂ ସ୍ଥାନ ଉପଲବ୍ଧ ।

प्राइवेट गाड़ियों और टूरिस्ट बसों के लिए एंट्रेंस के पास तय पार्किंग की जगह मौजूद है ।

🛡
Protected Monument
ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ
संरक्षित स्मारक

Maintained and preserved under national heritage protection for future generations.

ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ 'ଜାତୀୟ ଐତିହ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା' ଅଧୀନରେ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ।

आने वाली पीढ़ियों के लिए नेशनल हेरिटेज प्रोटेक्शन के तहत मेंटेन और सुरक्षित रखा गया।

We request all visitors to help preserve this historic treasure by maintaining cleanliness and respecting the monument.

ଆମେ ସମସ୍ତ ପରିଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ ଯେ ସେମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ବଜାୟ ରଖି ଏବଂ ସ୍ମାରକୀକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ଏହି ଐତିହ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତିର ସଂରକ୍ଷଣରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ ।

हम सभी विज़िटर्स से रिक्वेस्ट करते हैं कि वे साफ़-सफ़ाई बनाए रखकर और स्मारक का सम्मान करके इस ऐतिहासिक खजाने को बचाने में मदद करें ।

Monument Details & Location
ସ୍ମାରକୀ ବିବରଣୀ ଏବଂ ସ୍ଥାନ
स्मारक का विवरण और स्थान
Experience Odisha’s sacred heritage at its heart
ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ପବିତ୍ର ଐତିହ୍ୟ
ओडिशा की पवित्र विरासत का अनुभव करें
Type of Monument
ସ୍ମାରକୀର ପ୍ରକାର
स्मारक का प्रकार

Vaishnavite religious center

ବୈଷ୍ଣବ ଧାର୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ର

वैष्णव धार्मिक केंद्र

Notification & Date
ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଓ ତାରିଖ
अधिसूचना एवं दिनांक

26th October 2014

26th October 2014

26th October 2014

Geo-Coordinates
ଭୌଗୋଳିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଙ୍କ
भौगोलिक निर्देशांक

Latitude:
Longitude:

ଅକ୍ଷାଂଶ:
ଦ୍ରାଘିମାଂଶ:

अक्षांश:
देशांतर:

Locality
ସ୍ଥାନ
स्थान

Pitala

ପିତଳା

पिटाला

District
ଜିଲ୍ଲା
जिला

Ganjam

ଗଞ୍ଜାମ

गंजाम

Date / Period
ତାରିଖ / କାଳ
तिथि / काल

19th Century CE

19th Century CE

19th Century CE