Welcome to Odisha State Archaeology
ଓଡ଼ିଶା ରାଜ୍ୟ ପ୍ରତ୍ନତତ୍ତ୍ୱକୁ ସ୍ୱାଗତ
ओडिशा राज्य पुरातत्व में आपका स्वागत है
About Panchupandava Cave
ପଞ୍ଚୁ ପାଣ୍ଡବ ଗୁମ୍ଫା ବିଷୟରେ
पंचुपांडव गुफा के बारे में
Panchupandava Cave, Bhubaneswar, Khordha
ପଞ୍ଚୁ ପାଣ୍ଡବ ଗୁମ୍ଫା, ଭୁବନେଶ୍ୱରର, ଖୋର୍ଦ୍ଧା
पंचुपांडव गुफा, भुवनेश्वर, खोरधा
The Panchu Pandava Caves in Badagada, Bhubaneswar (Khordha district, Odisha) are a set of ancient, rock-cut caves from the 5th-6th century AD, believed to have sheltered the five Pandava brothers during their Mahabharata exile, with one cave now a Shiva temple, offering a glimpse into ancient history amidst a tranquil setting. According to local tradition, the Pandavas from the Mahābhārata (Yudhishthira, Bhima, Arjuna, Nakula and Sahadeva) are said to have stayed in these caves during their exile (Vanavāsa). This belief gives the site its name Panchu Pandav (“five Pandavas”). The site is recognised as one of the protected historical monuments of Odisha. One of the caves has been converted into a small temple, with images of Hindu deities such as Jagannath, Subhadra, Balarama and a Shiva Linga, indicating its continuing sacred use by locals.
ଭୁବନେଶ୍ୱରର ବଡ଼ଗଡ଼ରେ ଥିବା ପଞ୍ଚୁ ପାଣ୍ଡବ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ପଞ୍ଚମ-ଷଷ୍ଠ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରାଚୀନ, ପଥର-କଟା ଗୁମ୍ଫା । ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ଏହି ଗୁମ୍ଫାରେ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ଭାଇମାନେ ମହାଭାରତ ବନବାସ ସମୟରେ ଏଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ, ଗୋଟିଏ ଗୁମ୍ଫା ବର୍ତ୍ତମାନ ଏକ ଶିବ ମନ୍ଦିର, ଯାହା ଏକ ଶାନ୍ତ ପରିବେଶ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସର ଏକ ଝଲକ ପ୍ରଦାନ କରେ। ସ୍ଥାନୀୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ, ମହାଭାରତରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ (ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭୀମ, ଅର୍ଜୁନ, ନକୁଳ ଏବଂ ସହଦେବ) ସେମାନଙ୍କର ବନବାସ ସମୟରେ ଏହି ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକରେ ରହିଥିଲେ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ପଞ୍ଚୁ ପାଣ୍ଡବ ନାମରେ ନାମିତ କରିଛି । ଏହି ସ୍ଥାନଟି ଓଡ଼ିଶାର ସଂରକ୍ଷିତ ଐତିହାସିକ ସ୍ମାରକୀ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଭାବରେ ସ୍ୱୀକୃତିପ୍ରାପ୍ତ। ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏକୁ ଏକ ଛୋଟ ମନ୍ଦିରରେ ପରିଣତ କରାଯାଇଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଜଗନ୍ନାଥ, ସୁଭଦ୍ରା, ବଳରାମଙ୍କ ପ୍ରତିଛବି ରହିଛି ।
भुवनेश्वर (खोरधा जिला, ओडिशा) के बडागड़ा में स्थित पंचू पांडव गुफाएं पांचवीं-छठी शताब्दी ईस्वी की प्राचीन, चट्टानों को काटकर बनाई गई गुफाओं का एक समूह है। माना जाता है कि महाभारत काल में पांचों पांडव भाइयों ने वनवास के दौरान इन गुफाओं में शरण ली थी। इनमें से एक गुफा अब शिव मंदिर है, जो शांत वातावरण में प्राचीन इतिहास की झलक प्रस्तुत करती है। स्थानीय परंपरा के अनुसार, महाभारत के पांडव (युधिष्ठिर, भीम, अर्जुन, नकुल और सहदेव) ने अपने वनवास के दौरान इन्हीं गुफाओं में विश्राम किया था। इसी मान्यता के कारण इस स्थल का नाम पंचू पांडव ("पांच पांडव") पड़ा। यह स्थल ओडिशा के संरक्षित ऐतिहासिक स्मारकों में से एक है। एक गुफा को एक छोटे मंदिर में परिवर्तित कर दिया गया है, जिसमें जगन्नाथ, सुभद्रा, बलराम और शिवलिंग जैसी हिंदू देवी-देवताओं की मूर्तियां हैं, जो स्थानीय लोगों द्वारा इसके निरंतर पवित्र उपयोग को दर्शाती हैं।
Visitor Facilities
ପରିଦର୍ଶକ ସୁବିଧା
आगंतुक सुविधाएँ
Ensuring a Comfortable & Enriching Heritage Experience
ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ଏକ ମନୋରମ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧ ଐତିହ୍ୟ ଅନୁଭବ
एक आरामदायक और समृद्ध विरासत अनुभव सुनिश्चित करना
🏛
Site Museum
ସାଇଟ୍ ସଂଗ୍ରହାଳୟ
साइट संग्रहालय

Explore rare Buddhist sculptures, seals, copper plates, and archaeological artifacts discovered during excavations.

ଖନନ ସମୟରେ ଆବିଷ୍କୃତ ବିରଳ ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତି, ମୋହର, ତମ୍ବା ପ୍ଲେଟ୍ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ କଳାକୃତିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖନ୍ତୁ ।

खुदाई के दौरान मिली दुर्लभ बौद्ध मूर्तियों, मुहरों, तांबे की प्लेटों और आर्कियोलॉजिकल चीज़ों को देखें ।

🧭
Informational Signage
ସୂଚନାଦାୟୀ ଫଳକ
सूचनात्मक संकेत

Clear display boards and interpretive panels provide historical insights across the monument complex.

ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରଦର୍ଶନୀ ବୋର୍ଡ ଏବଂ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପ୍ୟାନେଲଗୁଡ଼ିକ ସ୍ମାରକୀ ସମ୍ପର୍କରେ ଐତିହାସିକ ବିବରଣୀ ପ୍ରଦାନ କରୁଛି ।

साफ़ डिस्प्ले बोर्ड और समझाने वाले पैनल पूरे स्मारक परिसर में ऐतिहासिक जानकारी देते हैं ।

🚶
Visitor Pathways
ପରିଦର୍ଶକ ପଥ
आगंतुक मार्ग

Designated walking paths allow safe and easy access to stupas, monasteries, and shrines.

ସ୍ତୂପ, ମଠ ଏବଂ ମନ୍ଦିରଗୁଡ଼ିକୁ ସୁବିଧାରେ ଏବଂ ନିରାପଦ ଭାବେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୋଇଛି ସୁନ୍ଦର ପଦଯାତ୍ରୀ ପଥ ।

पैदल चलने के लिए बने रास्ते स्तूपों, मठों और पवित्र जगहों तक सुरक्षित और आसान पहुँच देते हैं ।

🚻
Basic Amenities
ମୌଳିକ ସୁବିଧା
साधारण सुविधाएं

Drinking water facilities, resting areas, and public conveniences are available for visitors.

ପରିଦର୍ଶକଙ୍କ ପାଇଁ ପାନୀୟ ଜଳ, ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ପରି ବିଭିନ୍ନ ସାର୍ବଜନୀନ ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ।

विज़िटर्स के लिए पीने के पानी की सुविधा, आराम करने की जगह और पब्लिक सुविधाएं मौजूद हैं ।

🚗
Parking Facility
ପାର୍କିଂ ସୁବିଧା
पार्किंग सुविधा

Designated parking space is available near the entrance for private vehicles and tourist buses.

ଘରୋଇ ଯାନବାହନ ଏବଂ ପର୍ଯ୍ୟଟକ ବସ୍ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ ଦ୍ୱାର ନିକଟରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପାର୍କିଂ ସ୍ଥାନ ଉପଲବ୍ଧ ।

प्राइवेट गाड़ियों और टूरिस्ट बसों के लिए एंट्रेंस के पास तय पार्किंग की जगह मौजूद है ।

🛡
Protected Monument
ସଂରକ୍ଷିତ ସ୍ମାରକୀ
संरक्षित स्मारक

Maintained and preserved under national heritage protection for future generations.

ଭବିଷ୍ୟତ ପିଢ଼ି ପାଇଁ 'ଜାତୀୟ ଐତିହ୍ୟ ସୁରକ୍ଷା' ଅଧୀନରେ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ ଏବଂ ସଂରକ୍ଷଣ ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି ।

आने वाली पीढ़ियों के लिए नेशनल हेरिटेज प्रोटेक्शन के तहत मेंटेन और सुरक्षित रखा गया।

We request all visitors to help preserve this historic treasure by maintaining cleanliness and respecting the monument.

ଆମେ ସମସ୍ତ ପରିଦର୍ଶକଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛୁ ଯେ ସେମାନେ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ବଜାୟ ରଖି ଏବଂ ସ୍ମାରକୀକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ଏହି ଐତିହ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତିର ସଂରକ୍ଷଣରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ ।

हम सभी विज़िटर्स से रिक्वेस्ट करते हैं कि वे साफ़-सफ़ाई बनाए रखकर और स्मारक का सम्मान करके इस ऐतिहासिक खजाने को बचाने में मदद करें ।

Monument Details & Location
ସ୍ମାରକୀ ବିବରଣୀ ଏବଂ ସ୍ଥାନ
स्मारक का विवरण और स्थान
Experience Odisha’s sacred heritage at its heart
ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ପବିତ୍ର ଐତିହ୍ୟ
ओडिशा की पवित्र विरासत का अनुभव करें
Type of Monument
ସ୍ମାରକୀର ପ୍ରକାର
स्मारक का प्रकार

Hindu monuments/sites

ହିନ୍ଦୁ ସ୍ମାରକୀ/ସ୍ଥଳ

हिंदू स्मारक/स्थल

Notification & Date
ବିଜ୍ଞପ୍ତି ଓ ତାରିଖ
अधिसूचना एवं दिनांक

25th Nov 2022

25th Nov 2022

25th Nov 2022

Geo-Coordinates
ଭୌଗୋଳିକ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାଙ୍କ
भौगोलिक निर्देशांक

Latitude:
Longitude:

ଅକ୍ଷାଂଶ:
ଦ୍ରାଘିମାଂଶ:

अक्षांश:
देशांतर:

Locality
ସ୍ଥାନ
स्थान

Bhubaneswar

ଭୁବନେଶ୍ୱରର

ଭୁବନେଶ୍ୱରର

District
ଜିଲ୍ଲା
जिला

Khordha

ଖୋର୍ଦ୍ଧା

खोरधा

Date / Period
ତାରିଖ / କାଳ
तिथि / काल

4th Century CE

4th Century CE

4th Century CE